Google[i] çevirileri

Yılmaz Ersöz

Bilgisayarınız internete bağlı iken, translate.google.com
internet adresine gidin. Otomatik çeviri örneklerini, seçtiğiniz
kendi sözcük ve deyişlerinize uygulayın.

İnternet ile, dünya küçüldü önce. Şimdi de, diller birbirine kolayca çevrilerek kültürel ayırımlar ortadan kalkıyor. TV de uydudan yayımlanan dünya televizyonlarını, çeşitli dillerdeki alt yazılarla izlerken, ülke ve bölge bağlamında aykırılıkların yok olmaya başladığını görüyoruz. İzlediğimiz; program, insan, dekor, yarışma ve giysiler, neredeyse birörnek oldular.

Google in otomatik çeviri[ii] hizmetinin deneme sürümündeki dil sayısı, Türkçenin de eklenmesiyle, 2009 başında 44’e ulaştı.[iii] Google araştırma grubu, çeviri hizmeti sunduğu dil çiftleri için, kendi istatistiksel çeviri sistemini geliştirdiğini söylüyor.

Bugün kullanılmakta olan ileri uygulayımbilim (teknoloji) ürünü çeviri yazılımlarında “kurala dayalı yaklaşım” temel alınmıştır. Bu yazılımların çalışması için önkoşul olan, çokça sözcük ve dil kuralının tanımlanıp sisteme girilmesi, zaman ve parasal açıdan oldukça zorlu bir süreci gerektirir. Google ise, bambaşka ve kendine özgü bir yöntem kullanıyor. Önce, hedef dilde yazılmış, gerçek çevirmenlerce yapılmış çeviri örneklerinden oluşan, hizalanmış milyarlarca sözcük içeren metinleri, bilgisayarlarına yüklüyor. Ardından, istatistiksel öğrenme tekniklerini uygulayarak çevirilerini yapıyor. İlk sonuçlar oldukça başarılı ancak, henüz profesyonel bir çevirmenin becerisinden uzakta. Sözcüklerin anlamları, kullanıldıkları bağlama göre değişiklik gösterdiği ve gerçek bir insanın dil yetisi henüz yakalanamadığı için, otomatik çevirinin başarı yüzdesinin artmasını, bir süre daha beklememiz gerekecek. Bu konuda Google’ın kullanıcılarından bir de dileği var. Çeviri kalitesini arttırma çabalarına destek olunabilmesi ereğiyle, çok sayıda ve büyük miktarda metnin, iki değişik dildeki kopyasının kendilerine ulaştırılmasını bekliyorlar. Bunun için, metinleri başka bir dile çevirirken, “Daha iyi bir çeviri öner” bağlantısını tıklatmak yeterli. Geliştirecekleri dil çiftlerini güncellerken, bu önerilerden yararlanabileceklerini söylüyorlar.

Google çeviri uygulamalarının sunduğu bir başka yenilik, “Çevrilmiş Arama”dır. Öbür dillerdeki web sitelerinde arama yapabilmek için kullanılır. Bunu yapabilmek için “çevrilmiş arama” sekmesi tıklandıktan sonra, aranacak sözcük ya da sözcük grupları ile “dilim” ve arama yapılmak istenen web sitelerinin “dili” seçilir. Bu yöntemle, örneğin Arapça sitelerde “çeviri” sözcüğünün Arapçasının geçtiği metinler bulunup, bize Türkçe olarak listelenir.

Google çevirileri gibi, çok sayıda kaynaktan sağlanan bilişim uygulamalarının, son kullanıcılarca kullanılarak yeni yaratım (innovation) örneklerinin ortaya çıkması için, “bilgi okur-yazar”[iv] sayısının arttırılması önkoşuldur. İyi eğitim alarak kendisini geliştirmiş Türk gençlerinin, Microsoft, Google gibi uluslararası yazılım firma laboratuarlarında yıllardır sürdürdükleri,  Türkçe uygulayımbilim dilini geliştirme çabalarını, doğru kullanımlarla yaşamlarına uygulayan yurttaşlarımızın çoğalması, çağdaş batı uygarlıkları arasına sokacaktır ülkemizi.