Aydın Sözlük Kullanan İnsandır

Mehmet Yalçın

Ozanlığının ve yazarlığının dışında, Ali Püsküllüoğlu üretken bir dil emekçisi, bir sözlük yazarı, (hoyratça el konulan o güzelim) Türk Dil Kurumu'nun durmamacasına işleyen beyni: "Kurum"daki yerinden evine taşınmış, ama onun için hiçbir şey değişmemiş, daha bir verimle üretiyor, üretiyor: Sanki de tek kişilik bir "Türk Dil Kurumu"! Yabancı dil öykünmeciliğini uygarlık sanan kişiliksiz sömürge budalalarına karşı, derinden derine savaşan tek kişilik bir ordu: Gerçek anlamda bir aydınlanmacı.
Türkçe Sözlük'te "aydın" sözcüğünü, kendine özgü kılgısal bir yaklaşımla, şöyle tanımlıyor sevgili Püsküllüoğlu: "genellikle öğrenim görmüş, çok okumuş, kültürlü, bilgili, görgülü, ileri ve açık düşünceli, kendisi aydınlanmış olduğu için çevresini de aydınlatabilecek nitelikte olan (kimse)". Eşanlamlısı olarak da Fransızca kökenli "entelektüel" sözcüğünü göstermiş.
Birçok dile geçmiş olan Fr. "intellectuel" sözcüğünü, bu dilin birbirine yakın oylumdaki genel dil sözlükleri kısaca us'a dayandırarak tanımlıyor. Örneğin Petit Larousse, "özel beğenisi ya da mesleğinden dolayı us olaylarıyla ilgilenen kimse", Bordas "usa dayalı uğraşları olan kimse"; İngilizce Collins (Cobuild Essential Dictio-nary) ise, "intellectual" biçimindeki sözcüğü "zamanının büyük bir bölümünü anlaşılması güç düşünceler üstüne harcayan ve düşünen kimse" olarak tanımlıyor.
Descartes "us" kavramını düşünce temelinde tanımlamış, dili de düşüncenin somutlaşmış dışavurumu olarak kabul etmişti. Ona göre dilin incelenmesi düşüncenin, yani usun ve dolayısıyla insanın incelenmesi demektir. Bizim çağdaş düşünce insanlarımızdan Nusret Hızır da dil ile bilimin sıkı ilişkisini öne çıkarmıştır.
Fransız aydınlanmasını yönlendiren ilk toplu bilgi kaynağı Ansiklopedi'dir. Genel bilgileri belirli bir düzen içinde açıklayan, geniş kapsamlı bir sözlük niteliğindeki bu yapıtın kısa adı bir özel ad olarak Encylopedie biçiminde tarihe geçmiştir. "Kısa adı" diyorum, çünkü gerçek adı tam olarak şöyledir : Encylopedie ou Dictionnaire raisonne deş sciences, deş arts et deş metiers (= Usa dayalı / açıklamalı bilim, Sanat ve Meslekler Ansiklopedisi ya da Sözlüğü). Bu devrimsel çalışma, aydınlanmanın öncüleri arasında adlarını sıkça duyduğumuz Diderot ve d'Alembert öncülüğünde yapılmıştır. Kendilerine Voltaire, Rousseau, Montesquieu, Jaucourt gibi dönemin birçok öncü aydını da katkıda bulunmuştur.
Ansiklopedi ya da sözlükler bir uygulayım olarak, sezgi gücüyle birlikte, sıralama, öbekleştirme, örnekleme gibi aşamalar içeren büyük ve çok yönlü bir çaba gerektirdiğinden, genellikle birer ortak çalışma ürünüdür. Ayrıca, sözlük yapımı, uygulamalı dilbilimin bir alanı olarak, kuramsal bir edince (kompetans'a) dayanır: Sözcük düzleminde bir çözümleme bilinciyle birlikte, belirli bir anlambilimsel yaklaşım, vb. gerektirir.
Ali Püsküllüoğlu ise, tek başına, yıllardır genel dil sözlüğü (değişik boyutlarda Türkçe Sözlük'ler) ve özel alan sözlükleri yazdı. Sayıları tam olarak kaça ulaştı, herbiri kaçıncı kez gözden geçirilip yeniden basıldı, doğrusu hesabını tutamadım. Son olarak, bunlardan altısı bir arada, yeni basım bir sözlük takımı çıktı; şöyle bir karşınıza alınca hemen dokunmaya kıyamayacağınız nitelikte alımlı bir takım: Türkçe Sözlük (l 533 sayfa), Türkçe Deyimler Sözlüğü (848 sayfa), Türk Atasözleri Sözlüğü (191 sayfa), Türkçedeki Yabancı Sözcükler Sözlüğü (500 sayfa), Yazım Kılavuzu (740 sayfa) Türkçe Sözlük (624 sayfa); toplam 4436 sayfa! (Arkadaş Yayınevi. Aralık 2004).
Dilimizi ve bağımsızlığımızı unutan Amerikan ağızlı sömürge sarhoşları boşuna çırpınmasınlar: Çağdaş Türkiye Cumhuriyeti bir daha “Yabancı Diller Boyunduruğu” altına dönmeyecektir!