"Yazın” sözcüğü

 

Ahmet Miskioğlu

 

Okurlarımızdan mektuplar alıyoruz. Çok güzel, çok ilginç mektuplar alıyoruz. Sorular soruluyor. Görüşler bildiriliyor. Sorularının, görüşlerinin değerlendirilmesi isteniyor. Bu istekler doğrultusunda bugün güzel Türkçemizin işlek bir sözcüğü olan "yazın” sözcüğü üzerinde duralım.

On iki eylülcülerce kapatılan Türk Dil Kurumu'nun kapatılmadan az önce son yayımladığı Türkçe Sözlük[i]'te yazın sözcüğü şöyle açıklanıyor:

yazın (I) a. 1. Olay, düşünce, duygu ve imgelerin dil aracılığıyla biçimlendirilmesi sanatı, edebiyat; "Yazın ve özellikle de şiir, dil sanatıdır." -B. Vardar. 2. Bu sanatın kuralları ve ürünleri ile uğraşan bilim kolu. 3. Bir çağda, bir dilde, bir ulusta yazılmış sanat yapıtlarının tümü: Türk yazını. On dokuzuncu yüzyıl yazını 4. Bir bilim kolunun türlü konuları üzerine yazılmış yazı ve yapıtların tümü, "literatür.

yazın (II) be. (.'".) Yaz mevsiminde, yaz aylarında: "Yol yazın tozlu, kışın karlı bir küçük alan olur."-A. Nesin.

yazınbilim b.a. Yazı türlerinin kurallarıyla ve bunların öğretimiyle uğraşan bilim dalı. ,

yazınbilimci Yazınbilim uzmanı.

yazıncı a. Yazın ile uğraşan, İlgilenen kimse, edebiyatçı.

yazınsal s. Yazınla ilgili, yazına değgin, edebi: "Ben de -yazınsal anlamda değil- kaç kez günlük yazmaya girişmiş, sürdürememişimdir." -S.N. Özerdim.

Orhan Hançerlioğlu'nun Türk Dili Sözlüğü[ii]’ndeki açıklama:

yazın (I) a. 1. (Os. Edebiyat) Olay, düşünce, duygu ve imgelerin dil aracılığıyla biçimlendirilmesi sanatı-, 2. Bu sanatın kuralları ve ürünleriyle uğraşan bilim dalı. 3. Bir çağda, bir dilde, bir ulusta yazılmış sanat yapıtlarının tümü: On sekizinci yüzyıl yazını. 4. Bir bilim kolunun türlü konuları üzerine yazılmış yazı ve yapıtların tümü, literatür.

yazın (II) be. Yaz aylarında: Oraya yazın gideriz.

yazınbilim a. (Os. Edebiyat) Yazı türlerinin kurallarıyla ve bunların öğretimiyle uğraşan bilim dalı.

yazınbilimci a. Yazınbilim uzmanı.

yazıncı a. Yazınla uğraşan kişi.

yazıncılık a. Yazınla uğraşma işi.

yazındışı s. Yazınla ilgisi olmayan, yazın düzeyine çıkamayan.

yazındışılık a. Yazındışı olma durumu.

yazınsal s. (Os. Edebî) Yazın ürünü olan, yazınla ilgili.

Yazınsallaştırmak, Yazınsal bir nitelik kazanmasını sağlamak.

yazınsallık a. Yazınla ilgililik, yazın ürünü olma durumu.

yazınsever s. Yazını seven, yazına düşkün kişi.

Prof.Dr. Berke Vardar'ın yönetiminde Doç. Dr. Nüket Güz, Erdim Öztokat, Y.Doç. Dr. Osman Senemoğlu, Doç. Dr. Emel Sözer'in hazırladığı Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü[iii]'ne bakalım:

yazınbilim (Alm. Poetik, Fr,poéique, İng.poetics). Hem özdeği, hem de aracı dil olan yapıtların yaratım ya da oluşturulmasını inceleyen dal. Yazınbilim, hem şiiri hem de düzyazı niteliği taşıyan kimi yapıtların nasıl dili öne çıkardığını, bu amaçla kullanılan yöntemleri inceler. Bak. yazın işlevi.

yazın dili (Alm. Literatursprache, Fr. langue littéraire,    İng. literary language). Yazınsal yapıtlarda kullanılan dil. Yazın dili terimi yalnız yazın alanında kullanılan dili değil, daha genel anlamda, her türlü ekin dilini de belirtir.

yazın İşlevi (Alm.poetische Funktion, Fr. Fonction poétique,   İng.poetic function). Bildirinin salt kendisine dönük olduğu, yazınsal yapıtlar dışında da sık sık rastlanan, biçimsel ya da deyişsel yanı ağır basan bütün bildirilerde gerçekleşen işlev. (Yazınsal işlev de denir) Bak. anlatımsallık işlevi, çağrı işlevi, gönderge işlevi, ilişki işlevi, üstdil işlevi.

En son olarak 1994'te yayımlanan, Ali Püsküllüoğlu'nun tek cilt 1215 sayfalık Arkadaş Türkçe Sözlük[iv]'ünde de "yazın" sözcüğü şöyle sergileniyor:

yazın (I) a. 1 olay, düşünce, duygu ve imgelerin, insanlarda estetik duygular uyandıracak bir biçimde, dil aracılığıyla, söz ve yazıyla anlatımını amaç edinen sanat, eş edebiyat. 2 bu sanatın kurallarıyla ve ürünleriyle uğraşan bilim kolu. 3 şiir, öykü, roman, oyun, deneme, eleştiri gibi yazınsal türleri içeren genel kavram. 4 bir ulusun yaşamı boyunca ortaya koymuş olduğu yazın sanatı ve yazınsal yapıtların tümü. ör. Türk yazını, İngiliz yazını. 5 bir dilde herhangi bir çağda, dönemde ya da yolda ortaya konulmuş yazınsal tutum ya da bölümleme; örneğin Divan Yazını, halk yazını, Servetifünun Yazını gibi. 6 bir bilim kolunun türlü konuları üzerine yazılmış yazıların, yapıtların tümü: örneğin "tıp yazını" gibi. eş. literatür.

yazın (II) (ya' zın) be. yaz aylarında, yaz mevsiminde

yazınbilim b.a. yazınsal türlerin kurallarıyla ve bunların öğretimiyle uğraşan bilim dalı.

yazınbilimci b.a. yazınbilim uzmanı.

yazıncı a. yazınla uğraşan, yazınsal ürünler veren kimse.

yazındışı, -nı b.s. yazın düzeyine çıkamayan, yazınla ilgisi olmayan.

yazınsal s. yazın değeri taşıyan, yazına değgin, yazınla ilgili.

yazınsallaşmak (nsz) yazın düzeyine çıkmak

yazınsever b.s. yazınla her zaman ilgilenen, yazına ve yazınsal yapıtlara çok düşkün (kimse).

Bu sözcüğü sevdiğini söyleyen genç okurumuzu kutlarız. Demek ki, gelişmelere ayak uydurabilmiş o genç okurumuz. Bilmem hangi öğretim üyesinin "literatür" sözcüğünü yeğlemesi yalnız kendisini küçük düşürür. Global mlobal, nostalji mostalji, gold mold sözcükleri de geri zekalı siyaset adamlarının da dilinden düşmüyor. Yabancı sözcük kullandıkça, gelişen Türkçeye ters düştükçe Türkiye'yi nasıl kirlettiklerinin ayrımına bile varamıyorlar.

Biz, Türkçenin gelişmesine ayak uyduran genç okurlarımızdan kıvanç duyuyoruz.