«DİL YANLIŞLARI»

 

Ahmet Miskioğlu

 

Dilsever dostlarımızdan, kaç yıldan beri, pek çok mektup aldık. Ömer Asım Aksoy'un «Dil Yanlışları» adlı yapıtını edinmek istediklerini bildiriyorlar, nerede bulabileceklerini soruyorlar. Kapatılan Türk Dil Kurumu’nun bütün mal varlığına el koyup üstüne oturan Osmanlıcacıların o değerli yapıtları ne yaptıklarını bilemediğimizden bugüne değin mektuplara ne yanıt vereceğimizi bir türlü kestiremiyorduk.

«Dil Yanlışları»nın üçüncü basımı[i] çıkmış bulunuyor bugün. Bize gelen 1000 taneyi aşkın dilsever dost mektubuna şimdi açık yanıt vererek bir görevimizi yerine getirmiş oluyoruz. «Dil Yanlışları» yapıtı artık bulunabilecektir. Yalçın Emel Yayınevi, Karanfil Sok. 24/1 Kızılay 06660 ANKARA'dan 8400 TL karşılığında kolaylıkla sağlanabilir.

«Dil Yanlışları»nın birinci basımı, 1980'de, Atatürk'ün kurduğu ancak bugün -12 Eylül yönetimince korkunç bir hayınlık yapılarak- kapatılmış bulunan Türk Dil Kurumu'nun yayınları arasında da yayımlan'mrşıtı. Birinci basımda 900 sözün eleştirisi vardı. Üçüncü basımda 1800'den çok söz ele alınıyor. Ta 1957'den başlayan sürekli bir emeğin ürünüdür bu yapıt.

Güzel bir kapak düzeniyle okurlara sunulan betik, orta boy 334 sayfadır. «Türkçe Yanlışları» ve «Osmanlıca Yanlışları» başlıklı iki bölümden oluşuyor, tümü yirmi beş ayrım tutuyor. Betiğin niteliğini daha iyi göreibilmek için ayrımların adlarını aşağıya alıyorum:

 

—  Yapıları Yanlış Olan Sözcükler             — Çelişen Sözler
—  Birbiriyle Karıştırılan Sözcükler            — Tamlama Yanlışları
—  Okuma, Yazma, Söyleme Yanlışları      — Özne Yanlışları
—  Yazım Yanlışları                               — Tümleç Yanlışları
—  Yanlış Anlamla Kullanılan Sözcükler      — Yüklem Yanlışları
—  Gereksiz Sözcükler                        — Yanlış Yerde Bulunan Sözcükler
—  Yinelemeler                                    

—  Gereksiz Yardımcı Eylemler                — Çeviri Kokan Sözler

—    Bozuk Anlatımlar                             — Osmanlıca Söz Kalıpları

—    Özentiler                                       — Aruz Yanlışları

—    Atasözlerinde Yanlışlar                     Ve bir de ek: Türkçe Sözlük'teki

—    Deyimlerde Yanlışlar                         Yanlışlar

 

Şöyle diyor Ömer Asım Aksoy: «Doğruya, güzele erişmemize iyi örnekler gibi kötü örnekler de yardım eder.» Gerçekten öyle; yapıttaki bölümleri, ayrımları birer birer gözden geçirirken anlıyoruz ki, güzel, yararlı bir öğrence betiği karşısındayız. Bütün öğrencilere, öğretmenlere öğütlemek istediğim gibi yazar-çizer dostların da gözden geçirerek yararlanmasını dilerim.

 

Bir örnek vermek istiyorum Ömer Asım Aksoy'un yapıtından:

«Umut», Türkçe bir sözcüktür. Farsçada aynı anlamı taşıyan bir «ümit» sözcüğü vardır. Türkçe «umut» un eylemliği «ummak»tır. Farsça «ümit» sözcüğü de eskiden «etmek» yardımcı eylemliğiyle birlikte «ümit etmek» biçiminde ve «Ummak» anlamına kullanılırdı. Şimdi kimi yazarlar, yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi, «ümit»in Türkçesini kullanmakta, ama eski alışkanlıkla bunun arkasına bir de yardımcı eylemlik getirerek «umut etmek» demektedirler. Dahası, kimlileri Farsça «ümit»in uzun söylenen «mi»si gibi Türkçe «umut»un «mu»sunu da uzatarak «umut etmek» diyorlar. Ve gülünç oluyorlar. «Ummak» dururken «umut etmek» demek, Türkçeden sapmaktır. Nitekim «rica ederim» yerine «dilek ederim» denilemez; «dilerim» denilir.

«Dil Yanlışları»nın önsözünde «Bir kimsenin dil yanlışı yapmayacak yeterlikte olması, yazılarını her zaman doğru yazacağının güvencesi değildir. Tanınmış yazarlar ye sanatçılar da dalgınlıkla, dikkatsizlikle zaman zaman dil yanlışları yapmaktadırlar. Örneklerimiz arasında böyleleri oldukça çoktur. Neden ileri gelirse gelsin, okuyucu için yanlış yanlıştır. Bundan dolayı yazar, kafasındakini kâğıt üzerine döktükten sonra işini bitmiş saymamalı, yazısını bir kez, iki kez, gerekirse daha birkaç kez ve başkasının yazısını okuyormuş gibi -eleştirici gözüyle- okumalıdır. Her okuyuşta dalgınlıktan, dikkatsizlikten ileri gelen yanlışları görüp düzeltecek, düşünme ve araştırma eksikliklerini tamamlayacak, gerekli olmayan parçaları çizecektir.» diyen Ömer Asım Aksoy, «Osmanlıca Yanlışları» adıyla bir bölüme ver vermesinin gerekçesini de şöyle belirtiyor: «Osmanlıcayı kullananların çoğu, kullandıkları dilin yanlışlarla dolu olduğunu bilmezler. İstedim ki bunları görsünler de Türkçeye yönelerek hem ulusal görevlerini yerine getirsinler, hem de yanlış yapmaktan kurtulsunlar.»

«Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü» daha önce «Dil Yanlışları» gibi yeniden basılmıştı. Ömer Asım Aksoy'un birbirinden değerli öbür yapıtlarının da yeniden basılması dileğiyle...